بىرلەشمە ئاگېنتلىق: «ئۇيغۇرلارغا ئوخشاش، تىبەتلىك ئوقۇغۇچىلارمۇ دىنىي پائالىيەتتىن چەكلەندى»

ئەركىن ئاسىيا خەۋىرى
2018 – يىلى  25-ئىيۇل

ئامېرىكىنىڭ بىرلەشمە ئاخبارات ئاگېنتلىقى بۈگۈن خۇددى ئۇيغۇرلارغا قارىتا يۈز بېرىۋاتقانغا ئوخشاشلا تىبەتلىك ئوقۇغۇچىلارنىڭمۇ تەتىل مەزگىلىدە دىنىي پائالىيەتلەردىن چەكلىنىۋاتقانلىقىنى خەۋەر قىلدى. خەۋەردە دېيىلىشىچە، لاسا تولۇقسىز ئوتتۇرا مەكتىپىدىكى تىبەت ئوقۇغۇچىلار تەتىل مەزگىلىدە دىنىي پائالىيەتلەرگە قاتناشماسلىق ھەققىدە ۋەدىنامىگە قول قويغان. بۇ ئەھۋالنى مەزكۇر مەكتەپنىڭ سىياسىي ئىشلار بۆلۈمىنىڭ مەسئۇلى ئاشكارىلىغان. خەۋەردە يەنە دېيىلىشىچە، لاسادىكى ئاساسلىق بۇتخانىلاردىكى راھىپلار سىياسىي تەربىيە ئۈچۈن بۇتخانىدىن ئېلىپ كېتىلگەن؛ خەۋەردە دائىرىلەرنىڭ بۇ قىلمىشى تىبەتتە ياش-ئۆسمۈرلەر بىلەن چوڭلار ئارىسىدىكى مەدەنىيەت باغلىنىشىنى ئۈزۈۋېتىش ئىكەنلىكى ئەسكەرتىلگەن.

خەۋەردە يەنە بۇ خىل مەدەنىيەت بۇزغۇنچىلىقىنىڭ يېقىنقى مەزگىللەردە ئۇيغۇر رايونىدىكى مۇسۇلمانلارغا ۋە خىتاينىڭ شەرقتىكى ئۆلكىلىرىدىكى خرىستىئانلارغا قارىتامۇ شىددەتلىك ھالدا ئېلىپ بېرىلىۋاتقانلىقى تەكىتلەنگەن.

تەپسىلاتى...

خەلقئارا كەچۈرۈم تەشكىلاتى خىتاينىڭ «بىخەتەرلىك» نامىدا كىشىلىك ھوقۇقنى دەپسەندە قىلىۋاتقانلىقىنى ئەيىبلىدى

ئەركىن ئاسىيا خەۋىرى
2018 – يىلى  3-ئىيۇن

خەلقئارا كەچۈرۈم تەشكىلاتى بۈگۈن مەخسۇس دوكلات ئېلان قىلىپ، خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ يىللاردىن بۇيان ئۆزلىرىنىڭ باستۇرۇش ھەرىكەتلىرىنى «دۆلەت بىخەتەرلىكى» دېگەن نامدا يوللۇق قىلىپ كۆرسىتىشكە ئۇرۇنۇۋاتقانلىقىنى ئەيىبلىدى.

دوكلاتتا كۆرسىتىلىشىچە، خىتاي كىشىلىك ھوقۇقنى قوغداشقا مۇناسىۋەتلىك بىر قاتار خەلقئارالىق ئەھدىنامىلەرگە قول قويغان بولۇپ، بىرلەشكەن دۆلەتلەر تەشكىلاتى (ب د ت) نىڭ كىشىلىك ھوقۇق خىزمىتىگە ئاكتىپ ماسلىشىدىغانلىقى ھەققىدە ۋەدە بەرگەن. ئەمما خىتاي ئىزچىل ھالدا «دۆلەت بىخەتەرلىكىنى قوغداش يولىدىكى زۆرۈر تەدبىرلەرنى ئىجرا قىلىۋاتىمىز،» دېگەن باھانىدە پۇقرالارنى پاراكەندە قىلىش، خالىغانچە قولغا ئېلىش، تەھدىت سېلىش، تۈرمىگە قاماش، ناھەق سوتلاش، ئاز سانلىق مىللەتلەرگە قارىتا كەمسىتىش خاراكتېرىدىكى سىياسەتلەرنى كۆپلەپ ئىجرا قىلىش قاتارلىق ۋاسىتىلەر ئارقىلىق كىشىلىك ھوقۇقنى ئېغىر دەرىجىدە دەپسەندە قىلىپ كەلمەكتە ئىكەن.

تەپسىلاتى...

ئاتاقلىق ئامېرىكا خىتايشۇناسى خىتايغا تاقابىل تۇرۇش زۆرۈرلۈكىنى تەكىتلىدى

ئەركىن ئاسىيا خەۋىرى
2018 – يىلى  10-ماي

ئامېرىكىدىكى تونۇلغان خىتاي ئىشلىرى تەتقىقاتچىسى ئېلىزابېت ئېكونومىي خانىم «تاشقى ئىشلار» ژۇرنىلى تور بېتىدە خىتاي دۆلەت رەئىسى شى جىنپىڭ ۋە ئۇنىڭ مەزگىلىدىكى خىتاي ئىنتايىن تەپسىلىي چۈشەندۈرۈلگەن بىر زور كۆلەملىك ماقالە ئېلان قىلدى. ئۇ ماقالىسىگە «خىتاينىڭ يېڭى ئىنقىلابى – شى جىنپىڭ خانىدانلىقى» دەپ ماۋزۇ قويغان. ئۇ ماقالىسىنىڭ باش قىسمىدا ئالدى بىلەن شى جىنپىڭ مەزگىلىدە يۈز بەرگەن ئۆزگىرىشلەر ھەققىدە توختالغان.

تەپسىلاتى...

قۇرئاننىڭ ئاۋاز ھۆججىتى «ئۈچىنچى دەرىجىلىك تېررورلۇق بويۇمى» دەپ بېكىتىلگەن

تۈركىستان ۋاقتى خەۋىرى
2017 – يىلى 24– نۇيابىر

خىتاينىڭ شىئەن شەھەرلىك ج خ ئىدارىسى بىر تۇڭگانغا توردا قۇرئان كەرىمنىڭ ئاۋاز ھۆججىتىنى يوللىغانلىقى ئۈچۈن ئون كۈنلۈك تۇتۇپ تۇرۇش جازاسى بەرگەن. تۆۋەندىكىسى جازالاش قارارنامىسىنىڭ  تەرجىمىسى ۋە خىتايچە نۇسخىسى.

شىئەن شەھەرلىك ج خ ئىدارىسى چاڭئەن شۆبە ئىدارىسى

مەمۇرىي جازالاش قارارنامىسى

قانۇنغا خىلاپلىق قىلغۇچى ما چېڭسەي، ئەر، 1994-يىلى 12- ئاينىڭ 20- كۈنى توغۇلغان، نوپۇسى تۇرۇشلۇق يەر: چىڭخەي ئۆلكىسى خەيدوڭ ۋىلايىتى، خۇالوڭ خۇيزۇر ئاپتونوم ناھىيەسى

تەكشۈرۈپ ئېنىقلىنىشىچە: 2017- يىلى 11- ئاينىڭ 8- كۈنى، ساقچىخانىمىز چاڭئەن شۆبە ئىدارىسى تور بىخەتەرلىك ئەترىتىنىڭ ئۇقتۇرۇشىنى تاپشۇرۇپ ئالدۇق، بىر تورداش كۇەييا يۇمشاق دېتالى ئارقىلىق قۇرئاننىڭ MP3 ھۆججىتىدىن 11 نى ھەمبەھىرلىگەن، بۇ ھۆججەتلەر ج خ مىنىستىرلىقى تەرىپىدىن ئۈچىنچى دەرىجىلىك زوراۋانلىق، تېررورلۇق ئۈن – سىن بويۇملىرى دەپ بېكىتىلگەن، مەزكۇر تورداشنىڭ توردىكى كەڭ بەلۋاغلىق ھېسابىنىڭ ئادرېسى تەۋەلىكىمىزدىكى كاڭمۇ كەنتىدە ئىكەن. ساقچىخانىمىز ساقچىلىرى شىئەن چەتئەل تىللىرى ئۇنىۋېرسىتېتىنىڭ غەربىي دەرۋازىسىدىكى بىر لەنجۇ لەغمەنخانىسىدىن گۇماندار ما چېڭسەينى قولغا چۈشۈردى. تەكشۈرۈش ئارقىلىق، ما چېڭسەي ئۆزىنىڭ زوراۋانلىق، تېررورلۇق ئۈن – سىنلىرىنى قانۇنسىز ساقلىغانلىق جىنايى قىلمىشىنى ئەينەن ئىقرار قىلدى.

تەپسىلاتى...

بېيجىڭدىكى «ئىسلام كىتابخانىسى» كىتابخانىسى پېچەتلەندى

ر ف ئا خەۋىرى
2017 – يىلى 10– ئۆكتەبىر

يېقىندا رادىئومىزغا كەلگەن ئىنكاستا بېيجىڭنىڭ خەيديەن رايونىدىكى ئىسلام مەزمۇنىدىكى كىتابلار ۋە گېزىت-ژۇرناللارنى ساتىدىغان «ئىسلام كىتابخانىسى» دەپ ئاتالغان بىر كىتابخانىنى ساقچىلارنىڭ پېچەتلىۋەتكەنلىكى بىلدۈرۈلگەن ئىدى.

مۇخبىرىمىزنىڭ ئەھۋال ئىگىلىشى جەريانىدا مەزكۇر كىتابخانىنىڭ ئىگىسى ما يىڭلوڭنى ئۇيغۇرلار دىيارىدىن كەلگەن ساقچىلارنىڭ «تېررورلۇق مەسىلىسى» تۈپەيلىدىن ئۈرۈمچىگە ئېلىپ كەتكەنلىكى، ھازىرغىچە ئىز-دېرىكى يوقلۇقى مەلۇم بولدى.

تەپسىلاتى...

خىتاينىڭ ب د ت ئارقىلىق ئۆكتىچى زاتلارنى چەكلىمەكچى بولۇشى تەنقىدكە ئۇچرىدى

ر ف ئا خەۋىرى
2017 – يىلى 6– سىنتەبىر

«ئىنسان ھەقلىرىنى كۆزىتىش تەشكىلاتى» بۈگۈن «خەلقئارا تەشەببۇسنىڭ بەدەللىرى» سەرلەۋھىلىك زور ھەجىملىك دوكلات ئېلان قىلىپ، خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ ھەر خىل يوللار ئارقىلىق بىرلەشكەن دۆلەتلەر تەشكىلاتى (ب د ت) نىڭ ئىنسان ھەقلىرىنى يۈكسەلدۈرۈش رولىنى ئاجىزلىتىشقا ئۇرۇنۇۋاتقانلىقىنى ئەيىبلىدى.

مەزكۇر تەشكىلاتنىڭ تور بېتىدە 5-سېنتەبىر ئېلان قىلىنغان دوكلاتتا تەشكىلاتنىڭ رەئىسى كېننېس روس «خىتاي ھۆكۈمىتى ھەرقاچان خىتاي ھەققىدىكى تەنقىدنى قوپاللىق بىلەن جىمىقتۇرۇش مەقسىتىدە ب د ت نىڭ ئىنسان ھەقلىرى خىزمىتىگە ئىشتىراك قىلىپ كەلمەكتە» دەپ ئالاھىدە كۆرسەتكەن. شۇنىڭ بىلەن بىرگە خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ ب د ت خەۋپسىزلىك كېڭىشىنىڭ ئەزاسى تۇرۇقلۇق ئۆز تەۋەسىدىكى پۇقراۋى جەمئىيەتتە ب د ت نىڭ ھەق ۋە ھوقۇق سىستېمىسىغا خىلاپ قىلمىشلارنى كۆپلەپ سادىر قىلىشتا «ئۈلگە» بولۇۋاتقانلىقىنى تەنقىدلىگەن.

تەپسىلاتى...

خەلقئارا ئىلىم ساھەسىدە خىتاينىڭ قارا قولى: كامبرىج ئۇنىۋېرسىتېتى نەشرىياتى 300 دىن ئارتۇق «سەزگۈر» ماقالىنى ئۆچۈرۈۋەتتى

تۈركىستان ۋاقتى
2017 – يىلى 24– ئاۋغۇست

كامبرىج ئۇنىۋېرسىتېتى نەشرىياتى: خىتاينىڭ تەلىپىگە ئاساسەن 300 دىن ئارتۇق «سەزگۈر» ماقالىنى ئۆچۈرىۋەتتۇق

كامبرىج ئۇنىۋېرسىتېتى نەشرىياتى 18- ئاۋغۇست جۈمە كۈنى بايانات ئېلان قىلىپ، خىتاي دۆلەتلىك رادىئو – تېلېۋىزىيە باش ئىدارىسىنىڭ تەلىپىگە ئاساسەن، ئۆز قارمىقىدىكى «خىتاي پەسىللىك ژورنىلى»دىن 300 دىن ئارتۇق «سەزگۈر تېمېلار»غا چېتىشلىق ئىلمىي ماقالىنى ئۆچۈرىۋەتكەنلىكىنى بىلدۈردى.

ئىگىلىنىشىچە، كامبرىج ئۇنىۋېرسىتېتى نەشرىياتى بېيجىڭنىڭ بېسىمىغا ئۇچرىغاندىن كېيىن، ئۆزىنىڭ تور بېتىدىكى نەچچە يۈز ماقالىنى قامال قىلىپ، خىتاي ئابونىتلارنىڭ «خىتاي پەسىللىك ژورنىلى»(The China Quarterly)دا ئېلان قىلىنغان بىر قىسىم ماقالە ۋە ئوبزورلارنى كۆرەلمەيدىغان قىلىپ قويغان.

تەپسىلاتى...

ئىنتېرپول كىشىلىك ھوقۇق تەشكىلاتلىرىنىڭ تەنقىد نىشانىغا ئايلىنىپ قالدى

ر ف ئا خەۋىرى
2017 – يىلى 22– ئاۋغۇست

ئىتالىيە ساقچىلىرىنىڭ بۇ يىل 26‏-ئىيۇل كۈنى دولقۇن ئەيسانى سوراق قىلىپ، ئۇنىڭ ئىتالىيە كېڭەش پالاتاسىغا كىرىشىنى توسۇشى، ئارقىدىنلا شەنبە كۈنى ئىسپانىيە ساقچىلىرىنىڭ گېرمانىيە تەۋەلىكىدىكى بىر ئۆكتىچى تۈركنى تۇتقۇن قىلىشى، ئىنتېرپولنىڭ «قىزىل تاشلىق ئۇقتۇرۇشى» ھەققىدىكى مۇنازىرە، تەنقىدلەرنى تېخىمۇ كۈچەيتتى.

گېرمانىيە باش مىنىستىرى ئانجېلا مېركېل يەكشەنبە كۈنى ئىنتېرپولغا ئەزا بەزى دۆلەتلەرنى خەلقئارا ساقچى تەشكىلاتىنى سۇيىئىستېمال قىلىش بىلەن ئەيىبلىگەن. شۇ كۈنى گېرمانىيە كىشىلىك ھوقۇق ئورگىنى‏-خەتەر ئاستىدىكى خەلقلەر تەشكىلاتى بايانات ئېلان قىلىپ، ئىنتېرپولنى دەرھال ئىسلاھ قىلىشنى، ئۇنىڭ قىزىل تاشلىق ئۇقتۇرۇشنى داۋاملىق سۇيىئىستېمال قىلىشىغا خاتىمە بېرىشنى تەلەپ قىلغان. 

تەپسىلاتى...

ئۇيغۇر مىللىي مائارىپىنىڭ بۆشۈكى – يەكەن دارىلمۇئەللىمى رەسمىي تاقىۋېتىلگەن

ر ف ئا خەۋىرى
2017 – يىلى 18– ئاۋغۇست

ئۆزىنىڭ 70 يىلدىن ئارتۇق مۇساپىسىدە، 30 مىڭدىن ئارتۇق ئوقۇتقۇچى ئۇستازلارنى تەربىيىلەپ يېتىشتۈرۈپ، تەڭرىتاغنىڭ جەنۇبىدا ئۇيغۇر مىللىي مائارىپ ئاساسىنىڭ مۇستەھكەملىنىشىدە ئۆچمەس تۆھپىلەر قوشقان يەكەن دارىلمۇئەللىمى (يەكەن پېداگوگىكا ئوتتۇرا تېخنىكومى)، خىتاي دائىرىلىرى تەرىپىدىن بۇ يىل پۈتۈنلەي تاقىۋېتىلگەن. قەدىمدىنلا ئۇيغۇر مائارىپنىڭ بۆشۈكى بولۇپ كەلگەن يەكەن ناھىيىسىدە 1944-يىلى شەرقىي تۈركىستان مۇستەقىل دەۋرىدە قۇرۇلغان ۋە ھەر جەھەتتىن مۇكەممەل، كۈچلۈك مائارىپچىلارغا، قابىل ئۇيغۇر ئوقۇتقۇچىلارغا ئىگە، ئۇيغۇر ئوتتۇرا، باشلانغۇچ مەكتەپ ئوقۇتقۇچىلىرىنى ئۇنىۋېرسال كەسىپلەردە تەربىيىلەپ كېلىۋاتقان بۇ مەرىپەت بۆشۈكىنىڭ يوق قىلىنىشى، خىتاينىڭ قوش تىللىق مائارىپ سىياسىتىنىڭ تەسىرىدە ئۇيغۇر مىللىي مائارىپىنىڭ يوقىتىلىۋاتقانلىقىنىڭ سىمۋولى بولۇپ قالغان.

تەپسىلاتى...

مىسىرغا بارغان ئۇيغۇرلارنىڭ ۋەزىيىتى ھەققىدە يېڭى ئۇچۇرلار

ر ف ئا خەۋىرى
2017 – يىلى 5– ئىيۇل

ئىلىم ئېلىش پۇرسەتلىرىنى ئىزدەپ مىسىرغا كەلگەن ئۇيغۇر ئوقۇغۇچىلارنىڭ، يېقىنقى ئايلاردا خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ دەرھال يۇرتىغا قايتىش توغرىسىدىكى تەھدىتلىرىگە ئۇچرىغانلىقىنى، ئائىلىسىدىن كېلىدىغان ئىقتىسادىي مەنبەنىڭ ئۈزۈۋېتىلىشى ۋە باشقا ئېنىقسىز سەۋەبلەر بىلەن ئامالسىز ئوقۇشىنى تاشلاشقا مەجبۇر بولۇۋاتقانلىقىنى ئاڭلاتقان ئىدۇق. بۇ ئوقۇغۇچىلارنىڭ ئىچىدە يۇرتىغا قايتقانلىرىنىڭ قايتا خەۋىرى بولمىغان بولسا، يەنە بىر قىسمى تۈركىيە قاتارلىق ئەللەردىن يول ئىزدەۋاتقان ئىدى.

ھازىر مىسىردا قېلىپ ئوقۇشىنى داۋاملاشتۇرۇۋاتقان ئاز ساندىكى ئۇيغۇر ئوقۇغۇچىلارنىڭ يېقىنقى ۋەزىيىتى قانداق بولۇۋاتىدۇ؟ تۈركىيەگە كەلگەن ئۇيغۇر ئوقۇغۇچىلارنىڭچۇ؟

بىز ئىككى ئايدىن بۇيان خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ، چەتئەلدە ئوقۇۋاتقان ئۇيغۇر ئوقۇغۇچىلارنى قايتۇرۇپ كېلىش خىزمىتى جىددىي ئېلىپ بېرىلىۋاتقان بىر پەيتتە، قايتىپ كەلگەنلەرنى ۋە قايتىپ كەلمىگەن ئوقۇغۇچىلارنىڭ ئاتا-ئانىلىرىنى ئاتالمىش «تەربىيىلەپ ئۆزگەرتىش سىنىپلىرى»غا تەشكىللەۋاتقانلىقى ھەققىدە تەپسىلىي مەلۇماتلار بەرگەن ئىدۇق. مىسىردا ئوقۇۋاتقان ئۇيغۇر ئوقۇغۇچىلاردىن خىتاينىڭ تەھدىتلىرىگە باش ئەگمەي، مىسىردا قالغان ۋە تۈركىيەگە كەتكەن بىر قىسىم ئۇيغۇر ئوقۇغۇچىلاردىن كەلگەن يېڭى ئىنكاسلارغا قارىغاندا، خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ ھازىرمۇ مىسىردا ئوقۇۋاتقان ئۇيغۇر ئوقۇغۇچىلارنى قايتۇرۇپ كېلىش ئۈچۈن توختىماي تەدبىر ئېلىۋاتقانلىقى مەلۇم بولدى.

تەپسىلاتى...