ئۇيغۇر پائالىيەتچىلەر 2016-يىلى ئۇيغۇرلار ھاياتىدا يۈز بەرگەن ۋەقەلەر ھەققىدە توختالدى

ر ف ئا خەۋىرى
2017-يىلى 1-ئاينىڭ 2-كۈنى

rabiye-kechurum-teshkilati-12016-يىلنىڭ ئاخىرقى ئايلىرىدا ھەرقايسى دۆلەت ھۆكۈمەتلىرى، خەلقئارا كىشىلىك ھوقۇق تەشكىلاتلىرى ۋە تاراتقۇلار 2016-يىلدا يۈز بەرگەن زور ۋەقەلەر ھەققىدە خۇلاسە-باياناتلارنى ئېلان قىلماقتا. چەتئەللەردە مۇھاجىرەتتە ياشاۋاتقان ئۇيغۇر پائالىيەتچىلىرىمۇ زىيارىتىمىزنى قوبۇل قىلىپ، 2016-يىلى خەلقئارا تاراتقۇلاردا سۆز تېمىسى بولغان ئۇيغۇرلارغا دائىر ۋەقەلەرنى تىلغا ئېلىپ، 2016-يىلنىڭ ئۇيغۇرلار ھاياتىدا ئۇنتۇلماس خاتىرىلەرنى قالدۇرۇپ كەتكەنلىكىنى بىلدۈردى.

29-دېكابىر كۈنى چەتئەللەردىكى ئۇيغۇر پائالىيەتچىلىرىدىن دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيى باياناتچىسى دىلشات رىشىت ئەپەندى ۋە دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيىنىڭ تەشۋىقات ئىشلىرىغا مەسئۇل مۇئاۋىن رەئىسى پەرھات مۇھەممەت ئەپەندىلەر رادىيومىزنىڭ زىيارىتىنى قوبۇل قىلىپ، 2016-يىلى خەلقئارا تاراتقۇلاردا سۆز تېمىسى بولغان ئۇيغۇرلار ھەققىدىكى ۋەقەلەر ھەققىدە توختالدى.

تەپسىلاتى...

پارىژدا 4-ئىيۇن تيەنئەنمېن ۋەقەسى مۇناسىۋىتى بىلەن ئۇيغۇر، تىبەت، خىتايلار بىرلىكتە نامايىش قىلدى

ر ف ئا خەۋىرى
2015-يىلى 6-ئاينىڭ 3-كۈنى

e995a17d-7b4c-4543-9bf3-ce5b8080aff5

31-ماي فىرانسىيەنىڭ پارىژ شەھىرىدە 4-ئىيۇن تيەنئەنمېن ئوقۇغۇچىلار ھەرىكىتىنى خاتىرىلەش يۈزىسىدىن ئۇيغۇر، تىبەت، خىتايلار بىرلىكتە نامايىش ئېلىپ باردى.

پارىژدا ئۆتكۈزۈلگەن 4-ئىيۇن تيەنئەنمېن ئوقۇغۇچىلار ھەرىكىتىنى خاتىرىلەش پائالىيىتىنى فىرانسىيەدە پائالىيەت ئېلىپ بېرىۋاتقان خىتاي دېموكراتىك تەشكىلاتلىرى بىرلىكتە ئورۇنلاشتۇرغان بولۇپ، بۇ قېتىمقى بۇ پائالىيەتكە پارىژدىكى ئۇيغۇر، تىبەت، ۋىيېتنام تەشكىلاتلىرىنىڭ ۋەكىللىرىمۇ قاتناشقان.

تەپسىلاتى...

تارىم ئويمانلىقىدىكى مىللىي ئىسيانلار نېمىدىن دېرەك بېرىدۇ ؟

دئۇق تەشۋىقات – نەشرىيات كومىتېتى
2015-يىلى 3-ئاينىڭ 1-كۈنى

شەرقىي تۈركىستاننىڭ جەنۇبىي رايونلىرىنى ئۆز ئىچىگە ئالغان ۋە ئۇيغۇرلار تەرىپىدىن 6 شەھەر دەپ ئاتالغان تارىم ئويمانلىقىنىڭ ئومۇمىي كۆلىمى 530 مىڭ كۋادرات كىلومېتىر بولۇپ، تارىختىن بۇيان تارىم ۋادىسى ئۇيغۇرلارنىڭ سىياسىي، ئىقتىسادى، دىنىي ۋە مەدەنىيەت جەھەتتىكى ئاساسلىق مەركىزى بولۇپ كەلگەن، مەمۇرچىلىق قاپلىغان باياشات بىر رايون ئىدى.

بۈگۈن بولسا تارىم ئويمانلىقى خىتاي بويىچە ئەڭ مۇقىمسىز رايونلارنىڭ بىرى بولۇپ، تارىم ۋادىسىدىكى مىللىي ئىسيانلار ۋە قارشىلىق كۆرۈنۈش ھەرىكەتلىرى بىر – بىرىگە ئۇلىشىپ ئايىغى ئۈزۈلمەي داۋام قىلماقتا. تارىم ئويمانلىقىدا نېفىت قۇدۇقلىرى، تەبىئىي گاز ئېغىزلىرى ۋە زاۋۇت، كان – كارخانىلارنىڭ سانى كۆپەيگەنسېرى، بۇ ۋادىدىكى يەرلىك خەلقنىڭ چۇقان ۋە ئىسيان سادالىرى شۇنچە كۈچىيىپ باردى.

تەپسىلاتى...

ب د ت نىڭ ئۇنىۋېرسال ئىنسان ھەقلىرى خىتابنامىسى

Universal Declaration of Human Rights Uighur يۇقىرىقى رەسىمنى چېكىڭ، ياكى تۆۋەندىكى ئادرېسنى بېسىپ پ د ف ھۆججىتىدىن كۆرۈڭ

http://www.uyghurcongress.org/uy/wp-content/uploads/Universal-Declaration-of-Human-Rights-Uighur.pdf

تەپسىلاتى...

ياۋروپا ئىنسان ھەقلىرى ئەھدىنامىسى

The governments signatory hereto, being members of the Council of Europe,

Considering the Universal Declaration of Human Rights proclaimed by the General Assembly of the United Nations on 10th December 1948;

تەپسىلاتى...

خەلقئارا ئىقتىسادى، ئىجتىمائىي ۋە مەدەنىيەت ھەقلىرى نىزامنامىسى

International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights

Adopted and opened for signature, ratification and accession by General Assembly resolution 2200A (XXI)
of 16 December 1966

تەپسىلاتى...

خەلقئارا پۇقرالىق ۋە سىياسىي ھوقۇق نىزامنامىسى

International Covenant on Civil and Political Rights

Adopted and opened for signature, ratification and accession by General Assembly resolution 2200A (XXI)
of 16 December 1966

تەپسىلاتى...

خەلقئارا مىللىي كەمسىتىشنى يوقىتىش ئەھدىنامىسى

International Convention on the Elimination of All Forms of Racial Discrimination

Adopted and opened for signature and ratification by General Assembly resolution 2106 (XX)

تەپسىلاتى...

خەلقئارا قىيىن-قىستاق ۋە غەيرىي ئىنسانى مۇئامىلىگە قارشى ئەھدىنامىسى

Convention against Torture and Other Cruel, Inhuman or Degrading Treatment or Punishment

Adopted and opened for signature, ratification and accession by General Assembly resolution 39/46
of 10 December 1984

entry into force 26 June 1987, in accordance with article 27 (1)

تەپسىلاتى...

يەرلىك مىللەتلەرنىڭ ھوقۇقى ھەققىدىكى ب د ت باياناتنامىسى

2007-يىلى 13-سېنتەبىر، ئومۇمىي كېڭەشنىڭ 61/295 نومۇرلۇق قارارى بىلەن ماقۇللانغان.

ب د ت ئومۇمىي كېڭىشى،

ب د ت نىزامنامىسىنىڭ روھى ۋە ئەزا دۆلەتلەرنىڭ مەزكۇر نىزامنامىنىڭ بەلگىلىمىلىرىنى تولۇق ئىجرا قېلىش توغرىسىدىكى جاۋابكارلىقىغا ئىشەنچ قىلغان ئاساستا،

يەرلىك خەلقلەرنىڭ باشقا بارلىق خەلقلەر بىلەن تەڭ باراۋەرلىكىنى جەزملەشتۈرۈش بىلەن تەڭ، ئىنسانلارنىڭ ئۆزلىرىنى پەرقلىق دەپ قاراش ۋە دەل باشقىلاردىن پەرقلىق بولغانلىقى ئۈچۈن ھۆرمەت قېلىنىشقا مۇيەسسەر بولۇشىنى ئېتىراپ قىلغان ئاساستا،

بارلىق خەلقلەرنىڭ، ئىنسانىيەت مەدەنىيىتى(Civilization) ۋە ئىلغارلىقىدىن(Culture)  شەكىللەنگەن ئومۇمىي بايلىققا تۆھپە قوشۇش ئارقىلىق ئىنسانىيەتنىڭ ئومۇمىي مەدەنىيەت مىراسىنى شەكىللەندۈرىدىغانلىقىنى جەزملەشتۈرگەن ھالدا،

يەنىمۇ ئىلگىرىلەپ مىللىي، شەرقىي كېلىپ چىقىشى، دىنىي ئېتىقادى، ئېتنىك ۋە مەدەنىيەت ئۆزگىچىلىكىنى چىقىش قىلغان ھالدا بىراۋنى ۋە ياكى باشقىلارنى بىراۋدىن ۋە ياكى باشقىلاردىن ئۈستۈن كۆرىدىغان، ئۈستۈن كۆرۈشكە تۈرتكىلىك رول ئوينايدىغان سىياسەت ۋە بەلگىلىمىنى بىر تۇتاش ھالدا ئىرقچىلىق، ئىلمىي جەھەتتىن تۈپتىن خاتا، قانۇنىي جەھەتتىن ئىناۋەتسىز، ئەخلاقىي جەھەتتىن ئەيىبلىنىشكە تېگىشلىك ۋە ئىجتىمائىي جەھەتتىن ئادالەتسىز دەپ ھۆكۈم قىلىدىغانلىقىنى جاكارلاش بىلەن،

يەرلىك خەلقلەرنىڭ  ھېچقانداق ئايرىمىچىلىققا دۇچ كەلمەستىن  ئۆزلىرىنىڭ ھەق ھوقۇقلىرىنى ئىجرا قېلىش جەريانىدا ئەركىن  ئىكەنلىكىنى مۇئەييەنلەشتۈرگەن ئاساستا،

يەرلىك خەلقلەرنىڭ، مۇستەملىكە قېلىنىش، يەرلىرىدىن، مال مۈلۈكلىرىدىن، تېررىتورىيەلىرىدىن ۋە شۇ جايدىكى بايلىقلىرىدىن مۇسادىرە قېلىنىش، بولۇپمۇ ئۆزلىرىنىڭ تەبىئىي ئېھتىياجىغا ۋە مەنپەئەتلىرىگە قاراپ تەرەققىي قېلىش ھوقۇقىدىن مەھرۇم قىلىنىش نەتىجىسىدە تارىخىي بىر ناھەقچىلىكنىڭ زۇلۇمىغا دۇچار بولغانلىقىنى نەزەردە تۇتۇپ،

يەرلىك خەلقلەرنىڭ ئۆزلىرىنىڭ سىياسىي، ئىقتىسادىي ۋە ئىجتىمائىي قۇرۇلمىلىرىنى  بەرپا قېلىشى، ئۆزلىرىنىڭ مەدەنىيىتى، مەنىۋى مىراسى، تارىخى ۋە پەلسەپىسىنى، بولۇپمۇ ئۆزلىرىنىڭ تېررىتورىيىسى، تۇپرىقى ۋە تەبىئىي بايلىقىغا ئىگە بولۇشىدەك ئەنئەنىۋى ھوقۇقىغا ھۆرمەت قېلىش ۋە ئۇنى تەرغىب قېلىشنىڭ ناھايىتى جىددىي ئېھتىياج ئىكەنلىكىنى ئېتىراپ قىلىپ،

يەرلىك خەلقلەرنىڭ دۆلەتلەر بىلەن ئاللىقاچان پۈتۈشكەن توختامنامىلىرى، كېلىشىملىرى ۋە باشقا ئورۇنلاشتۇرۇشلارغا ھۆرمەت قېلىش ۋە ئۇنى ئىلگىرى سۈرۈشكە بولغان جىددىي ئېھتىياجنى نەزەردە تۇتۇپ،

يەرلىك خەلقلەرنىڭ ئۆزلىرىنىڭ سىياسىي، ئىقتىسادىي، ئىجتىمائىي ۋە مەدەنىي جەھەتتىن تېخىمۇ كۈچلەندۈرۈش، قايسى جايدا يۈز بېرىشىدىن قەتئىي نەزەر بارلىق بېسىم ۋە ئايرىمىچىلىقلارنى تەل-توكۇس ئاياغلاشتۇرۇش ئۈچۈن بۇرۇنقىدىن ئەۋزەل ھالەتتە تەشكىللىنىۋاتقانلىقىنى ئېتىبارغا ئېلىپ،

تەرەققىيات غايىسى ئاستىدا يەرلىك خەلقلەرنى كونترول قېلىشنىڭ ئەمەلىيەتتە ھەم يەرلىك خەلققە ھەمدە ئۇلار ئىگە بولغان تۇپراق، تېررىتورىيە ۋە بايلىقلارغا تەسىر قىلىدىغانلىقىنى، بۇ ھالدا بۇ خەلقلەرنىڭ ئۆزلىرىنىڭ ئارزۇسى ۋە ئېھتىياجىغا قاراپ تەرەققىياتنى ئىلگىرى سۈرۈشىنىڭ ۋە ئۇلارنىڭ قۇرۇلمىلىرى، مەدەنىيەتلىرىنى، ئۆرپ-ئادەتلىرىنى ساقلاپ قېلىشىنىڭ ئىمكانسىزلىشىدىغانلىقىنى تونۇغان ئاساستا،

يەرلىك خەلقلەرنىڭ بىلىمى، مەدەنىيىتى ۋە ئۆرپ-ئادەتلىرىگە ھۆرمەت قېلىشنىڭ ئەمەلىيەتتە ئۇزۇن مۇددەتلىك ۋە ئادىل تەرەققىيات ھەمدە مۇھىت مەسىلىرىنى مۇۋاپىق باشقۇرۇش قاتارلىقلارغا تۆھپە قوشىدىغانلىقىنى مۇئەييەنلەشتۈرۈش بىلەن بىللە،

يەرلىك خەلقلەرنىڭ زېمىنى ۋە تېررىتورىيىلىرىنىڭ ھەربىيسىز ۋە قورالسىز رايونغا ئايلاندۇرۇشنىڭ ئەمەلىيەتتە تىنچلىق، ئىقتىسادىي ۋە ئىجتىمائىي تەرەققىياتقا ھەم ئىلگىرىلەشكە، دۇنيادىكى دۆلەتلەر ۋە خەلقلەر ئارىسىدىكى ئوز-ئارا دوستلۇق ۋە چۈشىنىشنى ئىلگىرى سۈرۈشكە بولغان رولىنى ئۇرغىلىغان ئاساستا،

بولۇپمۇ يەرلىك خەلق ئائىلىلىرى ۋە جامائەتلىرىنىڭ، ئوز پەرزەنتلىرىنىڭ يېتىشتۈرۈلۈشى، تەربىيىلىنىشى ۋە بالىلارنىڭ ساغلاملىقى قاتارلىقلار مەسىلىلەردە زىممىسىگە ئالغان مەسئۇلىيەتلەرنىڭ ئەمەلىيەتتە بالىلارنىڭ ھەق-ھوقۇقى بىلەن زىچ مۇناسىۋەتلىك ئىكەنلىكىنى ئېتىراپ قىلىش بىلەن تەڭ،

يەرلىك خەلقلەر ۋە دۆلەت ئوتتۇرىسىدا تۈزۈلگەن توختامنامىلەر، ئاڭلاشمىلار ۋە ئورۇنلاشتۇرۇشلارنىڭ بەزى ھاللاردا خەلقئارا كۆڭۈل بۆلگەن، قىزىققان، مەسئۇلىيەت دەپ قارىغان مەسىلە ئىكەنلىكىنى،

ۋە شۇنداقلا مەزكۇر توختامنامىلەر، ئاڭلاشمىلار ۋە ئورۇنلاشتۇرۇشلارنىڭ يەرلىك خەلقلەر بىلەن دۆلەتنىڭ ئورتاقلىقىنى كۈچەيتىشنىڭ ئاساسى ئىكەنلىكىنى ئېتىراپ قېلىپ،

ب د ت نىزامنامىسى (UN Charter)، ئىقتىسادىي، ئىجتىمائىي ۋە مەدەنىي ھوقۇقلار خەلقئارا ئەھدىنامىسى (International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights)، ئاممىۋى ۋە سىياسىي ھوقۇقلار خەلقئارا ئەھدىنامىسى (International Covenant on Civil and Political Rights) ۋە ۋېنا (Vienna) ھەرىكەتكە ئۆتۈش پروگراممىسى ۋە ئەھدىنامىسى (Vienna Declaration and Programme of Action) قاتارلىق ئاساسلىق خەلقئارا ھۆججەتلەرنىڭ، خەلقلەرنىڭ ئۆزلىرىنىڭ سىياسىي تەقدىرىنى ئەركىن ھالدا بەلگىلەش، ئىقتىسادىي، ئىجتىمائىي ۋە مەدەنىي تەرەققىياتىنى ئەركىن ھالدا يولغا قويۇشنى ئوز ئىچىگە ئالغان ھالدا بارلىق خەلقلەرنىڭ ئوز تەقدىرىنى ئۆزى بەلگىلەش ھوقۇقىنىڭ ھالقىلىق مۇھىم ئىكەنلىكىنى مۇئەييەنلەشتۈرگەنلىكىنى ئەسكەرتىپ،

مەزكۇر باياناتنىڭ، ھېچ بىر خەلقئارالىق قانۇن ھىمايىسى ئاستىدىمۇ ھېچقانداق بىر خەلقنىڭ ئوز تەقدىرىنى ئۆزى بەلگىلەش ھوقۇقىنى ئىنكار قېلىش ئۈچۈن قوللىنىلالمايدىغانلىقىنى ئاگاھلاندۇرغان ئاساستا،

مەزكۇر باياناتتىكى  يەرلىك خەلقلەرنىڭ ھوقۇقلىرىنى ئېتىراپ قېلىش پىرىنسىپىنىڭ، ئادالەت، دېموكراتىيە، كىشىلىك ھوقۇققا ھۆرمەت قېلىش، ئەسلا ئايرىمىچىلىق قىلماسلىق ۋە ئالىيجانابلىق بولۇشنى چىقىش قېلىش ئاساسىدا دۆلەتلەر بىلەن يەرلىك خەلقلەرنىڭ ئىناق ۋە ھەمكارلىق مۇناسىۋىتىنى كۈچلەندۈرىدىغانلىقىغا ئىشەنگەن ھالدا،

يەرلىك خەلقلەر بىلەن كېڭەشكەن ۋە ھەمكارلاشقان ئاساستا، بارلىق دۆلەتلەرنىڭ  خەلقئارالىق ئورگانلار، بولۇپمۇ كىشىلىك ھوقۇققا مۇناسىۋەتلىك  ئورگانلار ئالدىدىكى مەسئۇلىيىتىنى  يەرلىك خەلقلەر ئۈچۈن ئىجرا قېلىشى كېرەكلىكىنى ئەسكەرتىپ،

يەرلىك خەلقلەرنىڭ ھەق-ھوقۇقىنى قوغداشتا ۋە ئىلگىرى سۈرۈشتە ب د ت نىڭ ناھايىتى مۇھىم ۋە ئۈزلۈكسىز رول ئوينايدىغانلىقىنى خاتىرىلىتىپ،

مەزكۇر باياناتنىڭ يەرلىك خەلقلەرنىڭ ھەق-ھوقۇقى ۋە ئەركىنلىكىنى ئىلگىرى سۈرۈش ۋە قوغداش ھەمدە ب د ت سىستېمىسى ئىچىدە بۇ توغرىلىق خىزمەتلەرنى يەنىمۇ تەرەققىي قىلدۇرۇش جەھەتتىن ناھايىتى مۇھىم بىر قەدەم باسقۇچ ئىكەنلىكىگە ئىشىنىپ،

ھەر بىر يەرلىك خەلق ئەزاسىنىڭ   ۋە يەرلىك خەلقلەرنىڭ ھېچقانداق ئايرىمىچىلىققا دۇچار بولماستىن خەلقئارا قانۇنلاردا ئېتىراپ قېلىنغان بارلىق كىشىلىك ھوقۇقلاردىن،  بەھرىمەن بولۇشقا ھەقلىق ئىكەنلىكىنى، شۇنداقلا   ئۇلارنىڭ مەۋجۇتلۇقى، ساغلام تەرەققىياتى ۋە خەلق بولۇپ بىر پۈتۈن ئىلگىرىلىشى ئۈچۈن كەم بولسا بولمايدىغان كوللېكتىپ ھوقۇقلارغا ئىگە ئىكەنلىكىنى مۇئەييەنلەشتۈرۈش ۋە ئېتىراپ قېلىش ئاساسىدا،

يەرلىك خەلقلەرنىڭ تۇرۇشلۇق رايونى ۋە دۆلىتى، شۇنداقلا يەرلىك ۋە مىللىي ئالاھىدىلىكلىرىنىڭ دۆلەتتىن دۆلەتكە، رايوندىن رايونغا قاراپ ئوخشىمايدىغانلىقىنى، ھەر خىل تارىخىي ۋە مەدەنىي ئارقا كۆرۈنۈشلىرىنىڭ دىققەتكە ئېلىنىش لازىملىقىنى ھېس قىلغان ئاساستا،

بىز، تۆۋەندە ئاستىدا ئىمزاسى بولغان دۆلەتلەر، تولۇق شەرھلەنگەن “يەرلىك خەلقلەرنىڭ ھوقۇقى  ھەققىدىكى ب د ت باياننامىسىنى”   ئوز-ئارا ھەمكارلىق ۋە  ھۆرمەت روھىي ئاستىدا ئەمەلگە ئاشۇرۇشتىكى ئورتاق  ئۆلچەم سۈپىتىدە جاكارلايمىزكى:

تەپسىلاتى...