مايكىل كلارك: «خىتاي ھۆكۈمىتى تېررورلۇق باھانىسىدە ئۇيغۇرلارغا مەدەنىيەت قىرغىنچىلىقى يۈرگۈزمەكتە!»

ئەركىن ئاسىيا خەۋىرى
2018 – يىلى  19-ئىيۇن

يېقىندىن بۇيان غەرب دۇنياسىدىكى ھەرقايسى ئاخبارات ۋاسىتىلىرىدە بىر مىليوندىن ئارتۇق ئۇيغۇرنىڭ «تەربىيەلەش ئارقىلىق ئۆزگەرتىش» كە ئېلىپ كېتىلىشى ھەققىدە ئارقا-ئارقىدىن خەۋەرلەر بېرىلگەندىن كېيىن خەلقئارادا بىر زور غۇلغۇلا قوزغالدى. شۇنىڭ بىلەن بىرگە بۇنىڭغا ئائىت كۆپلىگەن «نېمە ئۈچۈن» دېگەن سوئاللار ئوتتۇرىغا چىقتى. ئاۋسترالىيە دۆلەتلىك ئۇنىۋېرسىتېتنىڭ پروفېسسورى، دوكتور مايكىل كلاركنىڭ ئىمزاسىدا 18-ئىيۇن كۈنى «شەرقىي ئاسىيا مۇنبىرى» دا ئېلان قىلىنغان بۇ ھەقتىكى ماقالىدا بۇ سوئاللارنىڭ بىرىگە جاۋاب بېرىلىدۇ ھەمدە بۇنىڭ تاسادىپىي ئوتتۇرىغا چىقىپ قالغان ھادىسە ئەمەسلىكى تەكىتلىنىدۇ.

تەپسىلاتى...

لاگېرلاردىكى ناچار شارائىتنىڭ ئۆلۈم-يېتىمگە سەۋەب بولۇۋاتقانلىقى ئىلگىرى سۈرۈلمەكتە

ئەركىن ئاسىيا خەۋىرى
2018 – يىلى  19-ئىيۇن

گېرمانىيەدىكى مۇھاجىر ئوسمان تۇرسۇننىڭ خوتەندىكى «يىغىۋېلىش لاگېرى» دىن چەتئەلگە چىقىرىلغان ئوغلى مەمەتتۇرسۇندىن ئاڭلىغانلىرىغا قارىغاندا ۋە قاراقاش ناھىيەلىك چىنىباغ ساقچىخانىسى خادىمىنىڭ دەلىللىشىچە، نۆۋەتتە لاگېرلاردىكى ھاۋانىڭ تىنچىقلىقى ۋە ئوزۇقلۇق يېتىشمەسلىك ئەھۋالى «يىغىۋېلىش لاگېرلىرى» دا تۇتۇپ تۇرۇلۇۋاتقانلارنىڭ كۈندىن-كۈنگە زەئىپلىشىشىگە ۋە نۆۋەتتە لاگېرلاردا ئۆلۈم-يېتىم ۋەقەلىرىنىڭ بارغانسېرى كۆپىيىشىگە ئاساسلىق سەۋەب بولماقتىكەن. 

تەپسىلاتى...

خىتاي ئۇيغۇر ئېلىدە دارىلتاملارنى كۆپلەپ قۇرماقتا

ئەركىن ئاسىيا خەۋىرى
2018 – يىلى  19-ئىيۇن

ئىنكاسلاردىن ئۇيغۇر ئېلىدىكى «يېپىق تەربىيەلەش مەركەزلىرى» دە ئائىلە بويىچە تۇتقۇن قىلىنىپ قاماپ قويۇلغان ئۇيغۇرلارنىڭمۇ بارلىقى كۆپلەپ مەلۇم قىلىنماقتا.

يېقىندىن بۇيان چەتئەللەردىكى بىر قىسىم ئۇيغۇرلار، ئۆزىنىڭ يۇرتتىكى ئاتا-ئانىسى ۋە قېرىنداشلىرىدىن تارتىپ «تەربىيەلەش» كە ئېلىپ كېتىلگەنلىكىنى، ئۇلارنىڭ ئىگە-چاقىسىز قالغان نارەسىدە بالىلىرىنىڭ بولسا خەۋىرىنى ئالالمىغانلىقىنى شۇنداقلا بۇ بالىلارنىڭ ئاقىۋىتىدىن ئەندىشىلىنىۋاتقانلىقىنى ئىنكاس قىلماقتا ئىدى. بۇ ھەقتىكى ئېنىقلاشلىرىمىز داۋامىدا، لاگېرغا ئېلىپ كېتىلگەنلەر ئايلاپ قويۇپ بېرىلمەيۋاتقان بۇ ئەھۋالدا قارانچۇقسىز ۋە ھىمايىسىز قالغان بالىلارنىڭ كۆپىيىۋاتقانلىقى، بۇ قارانچۇقسىز قالغان بالىلارنىڭ نۆۋەتتە مەھەللە كومىتېتلىرى تەرىپىدىن جايلاردىكى يېتىم-يېسىرلار پاراۋانلىق ئورنىغا، يەنى دارىلئېتاملارغا ئاپىرىپ بېرىلىۋاتقانلىقى دەلىللەنگەن ئىدى.

تەپسىلاتى...

«يېپىق تەربىيە» باشلانغاندىن بۇيان قاراقاشتا ئىككى كەنتتىن 26 ئادەم لاگېردا جان ئۈزگەن

ئەركىن ئاسىيا خەۋىرى
2018 – يىلى  16-ئىيۇن

مۇخبىرىمىزنىڭ خوتەن قاراقاشتىكى «يىغىۋېلىش لاگېرلىرى» ھەققىدە ئەھۋال ئىگىلەشلىرى داۋامىدا ئۇيغۇر دىيارىدا «يېپىق تەربىيە» دولقۇنى قوزغالغاندىن بۇيان قاراقاش بازىرىنىڭ چىنىباغ ساقچىخانىسىغا تەۋە ئىككى كەنتتىنلا 26 كىشىنىڭ لاگېردا جان ئۈزگەنلىكى ئاشكارىلاندى.

بەيدۇ ئۇچۇر ئامبىرىدا كۆرسىتىلىشىچە، قاراقاش ناھىيەسىنىڭ ئومۇمىي نوپۇسى 530110 ئىكەن. قاراقاش بازىرىنىڭ ئومۇمىي نوپۇسى بولسا 34446 ئىكەن. قاراقاش چىنىباغ ساقچىخانىسىنىڭ بىر خادىمىنىڭ بايان قىلىشىچە، مەزكۇر ساقچىخانىغا قاراقاش بازىرىدىكى 24 كەنتتىن 11 كەنت ۋە ئىككى ئاھالىلەر كومېتىتىتى قاراشلىق ئىكەن. بۇنىڭ ئىچىدە يېڭىشەھەر كەنتىنىڭ ئومۇمى نوپۇسى 1700 نەچچە بولۇپ، بۇنىڭ 40 پىرسەنتى نۆۋەتتە «يىغىۋېلىش لاگېرى» دا ئىكەن.

تەپسىلاتى...

قاراقاش ساقچى خادىمى: «تەربىيىلەش مەركىزىدە 50 ‏-70 كۋادرات مېتىرلىق ياتاقتا 70 كىشى ياتىدۇ»

ئەركىن ئاسىيا خەۋىرى
2018 – يىلى  16-ئىيۇن

گېرمانىيەدە ياشاۋاتقان مۇھاجىر ئوسمان تۇرسۇن خوتەندە لاگېردىن قويۇپ بېرىلگەن ۋە دۇبەيگە چىقىرىلغان ئوغلىدىن ئاڭلىغانلىرىغا ئاساسەن، گۇما ناھىيىسىدىكى ئوغلى ياتقان لاگېردا 60 كىشىنىڭ بىر ياتاقتا تۇرىدىغانلىقى، ياتاقنىڭ كىچىكلىكى سەۋەبىدىن تۇتقۇنلارنىڭ كۈن بويى ئۆرە تۇرۇشقا مەجبۇر بولىدىغانلىقى، ئولتۇرسا ياكى ياتسا، ياتاققا سىغمايدىغانلىقى، شۇڭا 60 كىشىنىڭ 15تىن نۆۋەت بىلەن ئۇلايدىغانلىقىنى بايان قىلغان ئىدى. مۇخبىرىمىزنىڭ 14-ئىيۇن كۈنى قاراقاش چىنىباغ ساقچى خادىمىنى زىيارەت قىلىشى داۋامىدا ئوسمان تۇرسۇننىڭ بالىسىنىڭ دېگەنلىرىنىڭ توغرا ئىكەنلىكى دەلىللەندى. مەزكۇر ساقچى خادىمى، 50-70 كۋادرات مېتىرلىق بىر ياتاقتا ئاز دېگەندە 70 كىشىنىڭ بىللە ياتىدىغانلىقىنى بايان قىلدى.

تەپسىلاتى...

خىتاي دائىرىلىرى ئۇيغۇر ئېلىدا جەسەت كۆيدۈرۈش ئورۇنلىرى قۇرۇلۇشىنى جىددىي ئېلىپ بارماقتا (3)

ئەركىن ئاسىيا خەۋىرى
2018 – يىلى  16-ئىيۇن

خەلقئارالىق ئاخباراتلاردا خىتاينىڭ ئۇيغۇر رايونىدا قۇرغان لاگېرلىرى 2‏-دۇنيا ئۇرۇشى دەۋرىدىكى ناتسىستلار» يىغىۋېلىش لاگېرلىرىغا سېلىشتۇرۇلۇۋاتقان بىر مەزگىلدە خىتاينىڭ 9 جايدا يېڭى جەسەت كۆيدۈرۈش زاۋۇتى قۇرماقچى بولۇۋاتقانلىقى ھەتتا ئۈرۈمچىدىكى يالغۇز بىر جەسەت كۆيدۈرۈش ئورنىغىلا 50 نەپەر قوغدىغۇچى خادىم قوبۇل قىلماقچى بولۇۋاتقانلىقىغا دائىر ئۇچۇرلار تىۋېتتېر قاتارلىق ئىجتىمائىي تاراتقۇلاردا كەڭ تارقىتىلماقتا بۇ تېما يەنە ئىككى كۈندىن بۇيان خىتاينىڭ ئۇيغۇر ئېلىدا «يىغىۋېلىش لاگېرلىرى» نى قۇرۇشى قاتارلىق ئۇيغۇرلارغا قاراتقان سىياسەتلىرىنى كۆزىتىپ ماقالە ئېلان قىلىپ كېلىۋاتقان خەلقئارادىكى مۇتەخەسسىسلەرنىڭمۇ جىددىي دىققىتىنى قوزغىماقتا. 

تەپسىلاتى...

خىتاي دائىرىلىرى ئۇيغۇر ئېلىنىڭ ھەر قايسى جايلىرىدا جەسەت كۆيدۈرۈش ئورۇنلىرى قۇرۇلۇشىنى جىددىي ئېلىپ بارماقتا (2)

ئەركىن ئاسىيا خەۋىرى
2018 – يىلى  16-ئىيۇن

خىتاينىڭ ئۇيغۇر دىيارىنىڭ ھەر قايسى جايلىرىدا جەسەت كۆيدۈرۈش ئورۇنلىرىنى كېڭەيتىپ قۇرۇۋاتقانلىقى ھەققىدىكى ئۇچۇرلار ئۇيغۇرلار ئارىسىدا بەلگىلىك ئەندىشە قوزغاۋاتقان پەيتتە، چارشەنبە كۈنى ئۈرۈمچى ئۇچۇر تورىدا يەنە 29-ماي ئۈرۈمچىنىڭ سايباغ رايونىدىكى قەبرىستانلىق ۋە جەسەت كۆيدۈرۈش ئورۇنلىرى جايلاشقان ئورۇنغا 50 نەپەر قوغدىغۇچى خادىم قوبۇل قىلىش ئېلانى چاپلانغانلىقى بايقالدى. ئېلاندا 8 مىڭ يۈەن يۇقىرى مائاش بىلەن بۇ ئىش ئورنىغا قوبۇل قىلىنىدىغان قوغداش خادىملىرىغا بۇ جاينىڭ ئالاھىدە مۇھىتى سەۋەبلىك «ئادەتتىكىدىن ساغلام ۋە قورقماس بولۇش» شەرتى قويۇلغانلىقى ئەسكەرتىلگەن.

تەپسىلاتى...

ت ر ت دۇنيا قانىلى: «خىتاي مۇھاجىرەتتىكى ئۇيغۇرلارنى تەقىپلەۋاتىدۇ»

ئەركىن ئاسىيا خەۋىرى
2018 – يىلى  16-ئىيۇن

تۈركىيەنىڭ ت ر ت دۇنيا تېلېۋىزىيە قانىلى ماقالە ئېلان قىلىپ، خىتاينىڭ مۇھاجىرەتتىكى ئۇيغۇرلارنى تەقىپلەۋاتقانلىقى ۋە بۇنىڭ ئۇيغۇرلاردا ئېغىر پسىخولوگىيەلىك بېسىملارنى پەيدا قىلغانلىقىنى بىلدۈردى.

ماقالىدا ئىستانبۇلنىڭ زەيتىنبۇرنۇ رايونىدا ئولتۇرۇشلۇق نۇرىيە ۋە گۈلگىنە ئىسىملىك ئىككى ئۇيغۇر مۇھاجىر ئايالنى زىيارەت قىلىپ، ئۇلارنىڭ شەخسىي كەچمىشى ۋە ئائىلە تراگېدىيەسىگە كەڭ ئورۇن بېرىلگەن.

تەپسىلاتى...

مۇتەخەسسىسلەر ئۇيغۇر ئېلىدىكى «يىغىۋېلىش لاگېرلىرى» غا قامالغانلارنىڭ 1.1 مىليونغا يېقىنلىشىدىغانلىقىنى بىلدۈردى

ئەركىن ئاسىيا خەۋىرى
2018 – يىلى  16-ئىيۇن

چەتئەللىك مۇتەخەسسىسلەر خىتاينىڭ ئۇيغۇر ئېلىدىكى «يىغىۋېلىش لاگېرلىرى» غا قامالغانلارنىڭ بىر مىليون 100 مىڭغا يېقىنلىشىدىغانلىقىنى، بۇ ساننىڭ رايوندىكى قۇرامىغا يەتكەن مۇسۇلمانلار نوپۇسىنىڭ 10 پىرسەنتى ياكى 11 پىرسەنتىنى تەشكىل قىلىدىغانلىقىنى بىلدۈردى.

خىتاي ھۆكۈمىتى ھازىرغا قەدەر «يىغىۋېلىش لاگېرلىرى» نىڭ مەۋجۇتلۇقى ۋە ئۇنىڭدىكى تۇتقۇنلارنىڭ كونكرېت سانى ھەققىدە ھېچقانداق مەلۇمات ئېلان قىلىپ باقمىدى. شۇ سەۋەبتىن بۇ لاگېرلاردىكى تۇتقۇنلارنىڭ سانى ھەققىدە ھەر خىل پەرەزلەر ئوتتۇرىغا قويۇلۇپ كەلدى. كىشىلىك ھوقۇقنى كۆزىتىش تەشكىلاتى بۇ لاگېرلاردا 800 مىڭدەك كىشىنىڭ تۇتۇپ تۇرۇلۇۋاتقان بولۇشى مۇمكىنلىكىنى ئىلگىرى سۈرگەن ئىدى.

تەپسىلاتى...

قاراقاش چىنىۋاغ ساقچى خادىمى: «كەنتىمىزدە نوپۇسنىڭ 40% ئى تەربىيەلەش مەركىزىدە»

ئەركىن ئاسىيا خەۋىرى
2018 – يىلى  13-ئىيۇن

قاراقاش ناھىيە بازىرىنىڭ چىنىۋاغ ساقچى خادىمى، بازار ئىچىدىكى يېڭى شەھەر كەنتىدە 1700 نەچچە ئائىلە بارلىقى، بۇلاردىكى نوپۇسنىڭ 40% ئىنىڭ نۆۋەتتە تەربىيەلەش مەركىزىدە ئىكەنلىكىنى ئاشكارىلىدى. بۇ كەنتتە نۆۋەتتە ياشانغانلار ۋە بالىلارنىڭلا لاگېر سىرتىدا قالغانلىقىنى بايان قىلغان مەزكۇر ساقچى خادىمى، كەنتتىكى دېھقانچىلىقنى ياشانغانلار قىلىۋاتقانلىقى، بەزى پەقەتلا ئەمگەك كۈچى قالمىغان ئائىلىلەرنىڭ تېرىلغۇ يەرلىرىنى كەنت يىغىۋېلىپ باشقىلارغا ئۆتكۈزۈۋېتىپ بارغانلىقىنى بايان قىلدى. 

تەپسىلاتى...