خىتاي تېررىتورىيەسىدىكى مىللەتلەر ۋە دىنىي گۇرۇھلارنىڭ ياش رەھبەرلىرى يىغىنى توكيودا ئۆتكۈزۈلدى

ر ف ئا خەۋىرى
2017 – يىلى 20– نۇيابىر

ئامېرىكىدىكى خىتاي ئۆكتىچى تەشكىلاتى «پۇقرالار كۈچى» نىڭ ئۇيۇشتۇرۇشى بىلەن 14‏-نويابىر كۈنى ياپونىيە پايتەختى توكيودا خىتاي تېررىتورىيەسىدىكى مىللەتلەر ۋە دىنىي گۇرۇھلارنىڭ ياش رەھبەرلىرى يىغىنى ئۆتكۈزۈلگەن.

توكيودىكى ياپونىيە دۆلەتلىك ئولىمپىك ياش-ئۆسمۈرلەر مەركىزىنىڭ يىغىن زالىدا ئۆتكۈزۈلگەن مەزكۇر يىغىنغا ياۋروپا، ئامېرىكا، تەيۋەن، ياپونىيە قاتارلىق ئەللەردىكى كىشىلىك ھوقۇق ۋە ئۆكتىچى تەشكىلاتلار، دىنىي گۇرۇھلار قاتناشقان.

ئۇيغۇرلارغا ۋاكالىتەن ئامېرىكا ئۇيغۇر كىشىلىك ھوقۇق قۇرۇلۇشىنىڭ تەتقىقاتچىسى زۇبەيرە شەمشىدىن بىلەن ياۋروپادىكى ئىلھام توختىنى قوللاش گۇرۇپپىسىنىڭ مەسئۇلى ئەنۋەر جان قاتناشقان. 

تەپسىلاتى...

«ئۇيغۇر ئاكادېمىكلار كېڭىشى» رەسمىي قۇرۇلدى

ر ف ئا خەۋىرى
2017 – يىلى 20– نۇيابىر

خىتاينىڭ ئۇيغۇرلارغا ئېلىپ بېرىۋاتقان بېسىم سىياسىتى ئۈزلۈكسىز كۈچىيىۋاتقان، ئۇيغۇر تىلى، ئۇيغۇر مىللىي مائارىپى چەكلىمىگە ئۇچراۋاتقان بۈگۈنكى كۈندە مەركىزى ئىستانبۇلدىكى ئۇيغۇر ئاكادېمىيىسى 11-نويابىر كۈنى مەخسۇس يىغىن ئۆتكۈزۈپ، ئۇيغۇر ئاكادېمىكلار كېڭىشى قۇرۇلغانلىقىنى جاكارلىدى.

مەزكۇر ئاكادېمىيەنىڭ تارمىقىدا قۇرۇلغان ئۇيغۇر ئاكادېمىكلار كېڭىشىنىڭ رەئىسلىكىگە دوكتور رىشات ئابباس بورھان، ئىجرائىيە رەئىسلىكىگە ئابدۇلھەمىت قاراخان تەيىنلەنگەن. زىيارىتىمىزنى قوبۇل قىلغان ئۇيغۇر ئاكادېمىيىسىنىڭ رەئىسى ئابلىمىت قاراخان ئەپەندى، بىر يىلدىن كۆپرەك تىرىشچانلىق نەتىجىسىدە مۇھاجىرەتتە ياشاۋاتقان ئۇيغۇر سەرخىللىرى ئىچىدىكى 29 كىشىدىن تەركىب تاپقان، ئۇيغۇر ئاكادېمىيىسىنىڭ ئومۇرتقىسى ھېسابلانغان ئۇيغۇر ئاكادېمىكلار كېڭىشىنى قۇرۇپ چىققانلىقىنى بايان قىلدى.

تەپسىلاتى...

ئامېرىكا قەلەمكەشلەر جەمئىيىتى ئىلھام توختى قاتارلىق سىياسىي مەھبۇسلارنىڭ سالامەتلىك ئەھۋالىدىن ئەندىشە قىلماقتا

ر ف ئا خەۋىرى
2017 – يىلى 20– نۇيابىر

خەلقئارا قەلەمكەشلەر جەمئىيىتىنىڭ ئامېرىكا شۆبىسى «تۈرمىدىكى يازغۇچىلارنى خاتىرىلەش كۈنى» مۇناسىۋىتى بىلەن ئېلان قىلغان ئەڭ يېقىنقى بىر ماقالىسىدە ئۇيغۇر زىيالىيسى ئىلھام توختىنى ئەسلەپ ئۆتتى.

بۇ ماقالە ئامېرىكا قەلەمكەشلەر جەمئىيىتى «پىكىر ئەركىنلىكى» بۆلۈمىنىڭ باشلىقى جېيمىس تەيگېر تەرىپىدىن يېزىلغان. ئۇ ماقالىسىدە خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ سىياسىي مەھبۇسلارنىڭ سالامەتلىك ئەھۋالىنى كۆرمەسكە سېلىپ، ئۇلارنىڭ داۋالىنىشىغا رۇخسەت بەرمەسلىك ئارقىلىق ئۇلارنى جازالاۋاتقانلىقىنى بايان قىلغان. ئۇ بۇنىڭغا يېقىندا جىگەر راكى بىلەن تۈرمىدە ئۆلگەن ليۇشياۋبونى شۇنداقلا خىتاي تۈرمىسىدىكى سىياسىي مەھبۇسلاردىن ياڭ توڭيەن ۋە ئىلھام توختىلارنىڭ سالامەتلىك ئەھۋالىنى مىسال قىلىپ كۆرسەتكەن.

تەپسىلاتى...

قىزىل «مەشرەپ» ئۇيغۇر تېلېۋىزىيە سەنئىتىنىڭ تەقدىرىنى كۆرسىتىپ بەردى

ر ف ئا خەۋىرى
2017 – يىلى 16– نۇيابىر

يېقىندىن بۇيان «شىنجاڭ تېلېۋىزىيە» سى ئۇيغۇرچە قانىلىدىكى پروگراممىلارمۇ، ئۇيغۇرلارنىڭ سىياسىي ۋەزىيىتىنى ئىپادىلەپ بېرىۋاتقان بولۇپ، ھەر شەنبە تارقىتىدىغان «مەشرەپ» پروگراممىسىنىڭ، 180-سانى «بىز ئانار دانىسى» دېگەن تېمىدا ئىشلىنىپ، پۈتۈنلەي خىتاي كومپارتىيەسى ۋە خىتاي ھۆكۈمىتىگە ساداقەتمەنلىك، مىننەتدارلىق ئىپادىلەنگەن. بۇنىڭغا ئىنكاس قايتۇرغان چەتئەللەردىكى بەزى ئۇيغۇر رېژىسسور ۋە تېلېۋىزىيە خادىملىرى، ئەنئەنە ۋە خاسلىققا ۋارىسلىق قىلىپ كېلىۋاتقان مەشرەپ پروگراممىسىنىڭ قىزىللاشتۇرۇلۇشىنى «ئۇيغۇر تېلېۋىزىيە سەنئىتى ۋە ئۇيغۇر ئەنئەنىۋى مەشرىپىگە زىيانكەشلىك قىلىنىۋاتقانلىقتىن دېرەك بېرىدۇ» دەپ باھا بەردى شۇنداقلا ئۇلار ئۆزلىرىنىڭ ئۇيغۇر سەنئىتىنىڭ كېلەچىكىگە بولغان ئەندىشىلىرىنى بىلدۈرۈشتى.

ئۇيغۇر خەلقىنىڭ قەدىمى مىراسلىرىدىن بىرى بولغان مەشرەپ يۇرت يۇرتلاردا ئومۇملاشقان، ئۇزاق تارىخقا ئىگە ئەنئەنىۋى ئاممىۋى كۆڭۈل ئېچىش پائالىيىتى بولۇپ ھېسابلىنىدۇ. ئۇنىڭدا سەنئەت ئويۇنلىرى، مىللىي ئەنئەنە، تەنتەربىيە، ئەدەبىيات، تائام مەدەنىيىتى قاتارلىقلار مۇجەسسەملەشكەن بولۇپ، ئۇ ئەنئەنىۋى مەدەنىيەت ۋە ئەدەپ-ئەخلاق ئۆگىتىدىغان ئۇنىۋېرسال بىر مەكتەپ. شۇڭىمۇ ئۇيغۇرلاردا «بالاڭنى مەكتەپكە، بولمىسا مەشرەپكە بەر» دەيدىغان سۆزلەرمۇ بار.

ئۇزاق تارىختىن بۇيان ئەۋلادتىن-ئەۋلادقا داۋاملىشىپ كەلگەن مەشرەپ مەدەنىيىتىدە، ئوخشىمىغان تارىخىي ۋە سىياسىي دەۋرلەردە ئۈزۈكچىلىك پەيدا بولغان ئىدى. ئۇيغۇر دىيارى ئەدەبىيات-سەنئەت ئاسمىنىنىڭ چولپان يۇلتۇزلىرى، سىنارىستلىرى-رېژىسسورلىرى، شائىر ۋە يازغۇچىلىرىنىڭ ئورتاق تىرىشچانلىقى بىلەن ئەنئەنىۋى مەشرەپ ئۇنىۋېرسال تېلېۋىزىيە سەنئىتى شەكلىدە سۈرەتكە ئېلىنىپ، «مەشرەپ» تېلېۋىزىيە پروگراممىسى سۈپىتىدە 2002-يىلىدىن ئېتىبارەن «شىنجاڭ تېلېۋىزىيەسى 2-قانىلى» دا كۆرسىتىلىشكە باشلىغان ئىدى.

تەپسىلاتى...

بىر ئائىلىنىڭ بۈگۈنى: دادا ئۈرۈمچىدە سولاقتا، ئاكا دۇبەيدە غايىب، ئۇكا ئىستانبۇلدا مۇساپىر

ر ف ئا خەۋىرى
2017 – يىلى 16– نۇيابىر

خىتاينىڭ مىسىردا ئوقۇۋاتقان ئۇيغۇر ئوقۇغۇچىلارغا قول سوزۇشى، ئۇ يەردە ئەمدىلا ئوقۇشنى باشلىغان 17 ياشلىق ئوسمانجان ئۆمەر بىلەن 14 ياشلىق ھەزرىتىئېلى ئۆمەر ئاكا-ئۇكىلارنىمۇ مىسىردىن ئايرىلىشقا مەجبۇرلىغان.

ئوقۇش ئارزۇسىدىن ۋاز كېچەلمىگەن ئاكا-ئۇكىلار بۇ يىل 5-ئايدا دۇبەيگە قايتىپ كېلىپ، دۇبەيدىن ئوقۇش پۇرسىتى ئىزدىگەن. ئەمما ئۇلار شېرىكلىشىپ ئۆي كىرالىغان كىشى خىتاي خەلقئاراغا ئۇقتۇرۇش چىقىرىپ ئىزدەۋاتقان بىر گۇماندار بولۇپ قالغاچقا، 17 ياشلىق ئوسمانجان ئۆمەر ئۆتكەن ئاينىڭ ئوتتۇرىلىرى دۇبەي ساقچىلىرى تەرىپىدىن تۇتقۇن قىلىنغان. دۇبەيدە يالغۇز قالغان 14 ياشلىق ھەزرىتىئېلى ئۆمەر ئىستانبۇلدىكى خەير-ساخاۋەتچى تىجارەتچىلەرنىڭ ياردىمى بىلەن ئىستانبۇلغا ئېلىپ كېتىلگەن.

ئەھۋالدىن خەۋەردار كىشىلەرنىڭ رادىيومىزغا مەكتۇپ ئارقىلىق بىلدۈرۈشىچە، ئۈرۈمچىدىن بۇ يىلنىڭ بېشىدا ئوقۇش ئارزۇسى بىلەن مىسىرغا كەلگەن 17 ياشلىق ئوسمانجان ئۆمەر ۋە 14 ياشلىق ھەزرىتىئېلى ئۆمەر ئاكا-ئۇكىلار، ئەزھەر ئۇنىۋېرسىتېتىنىڭ تەييارلىق سىنىپلىرىدا ئەمدىلا ئوقۇشنى باشلاپ تۇرۇشىغا، خىتاينىڭ مىسىردىكى ئۇيغۇر ئوقۇغۇچىلارنى قايتۇرۇپ ئەكېتىش بۇيرۇقى تارقالغان. بۇ بۇيرۇق مىسىر ساقچىلىرىنىڭ ماسلىشىشى بىلەن زوراۋان بىر شەكىلدە ئىجرا قىلىنغاندىن كېيىن، بۇ ئاكا-ئۇكىلار دۇبەيگە قاراپ يۆتكەلگەن.

تەپسىلاتى...

رابىيە قادىر خانىم: «خىتاينىڭ تۇغقانلىرىمنى تۇتقۇن قىلىشى داۋا يولۇمنى توسالمايدۇ!»

ر ف ئا خەۋىرى
2017 – يىلى 16– نۇيابىر

يېقىندا ئۇيغۇر مىللىي داۋاسىنىڭ يېتەكچىسى رابىيە قادىر خانىمنىڭ تۇغقانلىرىدىن 30 نەچچە كىشىنى ساقچىلارنىڭ ئېلىپ كەتكەنلىكى ھەققىدىكى خەۋەرلەر غەرب دۇنياسىدىكى چوڭ ئاخبارات ۋاسىتىلىرىدە كەڭ يەر ئالغاندىن كېيىن، ئۇيغۇرلار دىيارىدىكى سىياسىي كونتروللۇقنىڭ قايسى دەرىجىگە بېرىپ يەتكەنلىكىنى كۆرسىتىدىغان بىر روشەن مىسالغا ئايلانغان ئىدى.

14-نويابىر رويتېرس ئاگېنتلىقى، خەلقئارا كەچۈرۈم تەشكىلاتى قاتارلىقلار بۇ ھەقتە مەخسۇس مەلۇماتلار بېرىپ، ئۇيغۇرلار دىيارىدىكى سىياسىي ۋە مەدەنىيەت ساھەسىدە ئەۋج ئېلىۋاتقان تەقىب قىلىشنى تونۇشتۇردى. رويتېرىس ئاگېنتلىقىنىڭ بۈگۈنكى خەۋىرىدە ئېيتىلىشىچە، ئۇلار بۇ ۋەقە توغرىلىق ئۈرۈمچى شەھىرىدىكى ھۆكۈمەت تارماقلىرى بىلەن ئالاقىلەشكەندە ئۇلار ئۆزلىرىنىڭ بۇ ئىشتىن خەۋەرسىز ئىكەنلىكىنى ئېيتىپ، بۇ ھەقتە پىكىر قىلىشتىن ئۆزىنى ئېلىپ قاچقان.

خەلقئارا كەچۈرۈم تەشكىلاتىنىڭ بۇ ھەقتىكى مۇراجىئەتنامىسىدە كۆرسىتىلىشىچە، ساقچى دائىرىلىرى ئېلىپ كەتكەنلەر ئىچىدە رابىيە خانىمنىڭ بىۋاسىتە تۇغقانلىرى ۋە قېرىنداشلىرى بولۇپ، ئۇلارنىڭ بەزىلىرى تېخى يېقىندا تۈرمىدىن قويۇپ بېرىلگەنلەر ئىكەن. مۇراجىئەتنامىدە بۇ قېتىم تۇتۇلغانلارنىڭ ئىسىم-فامىلىسى ۋە جىنس ئايرىمىسىمۇ تەپسىلىي تونۇشتۇرۇلغان.

تەپسىلاتى...

ئۇيغۇرلار تۈرلۈك ئۇسۇللار بىلەن جۇمھۇرىيەت كۈنىنى خاتىرىلىدى

ر ف ئا خەۋىرى
2017 – يىلى 13– نۇيابىر

1933-يىلى، 12-نويابىر كۈنى قەشقەردە ۋە 1944-يىلى، 12-نويابىر كۈنى غۇلجىدا قۇرۇلغان ئىككى قېتىملىق شەرقىي تۈركىستان جۇمھۇرىيەتلىرى دۇنيانىڭ ھەر قايسى مەملىكەتلىرىگە تارقالغان ئۇيغۇر ئاممىۋى جەمئىيەتلىرى، ئۇيغۇر تەشكىلاتلىرى ھەمدە ئۇيغۇر جامائىتى تەرىپىدىن تۈرلۈك شەكىلدە خاتىرىلەنمەكتە.

چەتئەللەردىكى ئىجتىمائىي تاراتقۇلاردا جۇمھۇرىيەت كۈنى ۋە ئەينى ۋاقىتتىكى مىللىي ئىنقىلاب ھەققىدە تۈرلۈك ماقالىلەر، ئۇچۇرلار ۋە سۈرەتلەر ھەم ئىنكاسلار بەس-بەستە ئېلان قىلىنماقتا. ئۇيغۇر مىللىي ھەرىكىتى رەھبىرى رابىيە قادىرمۇ خەلقئارا ئۇيغۇر كىشىلىك ھوقۇق ۋە دېموكراتىيە فوندى تورىدا مەخسۇس جۇمھۇرىيەت كۈنى ھەققىدە ماقالە ئېلان قىلىپ، ئىككى قېتىملىق جۇمھۇرىيەتنى بەرپا قىلغان ئەجدادلارغا ھۆرمىتىنى بىلدۈرگەن.

تەپسىلاتى...

ئىككى جۇمھۇرىيىتىمىزنىڭ قۇرۇلۇش خاتىرە كۈنىگە مۇبارەك بولسۇن!

ر ف ئا خەۋىرى
2017 – يىلى 12– نۇيابىر

1933- يىلى 12- نويابېر قەشقەردە قۇرۇلغان شەرقىي تۈركىستان ئىسلام جۇمھۇرىيىتىنىڭ 84 يىللىقى ۋە 1944- يىلى غۇلجىدا قۇرۇلغان شەرقىي تۈركىستان جۇمھۇرىيىتىنىڭ 73 يىللىق خاتىرە كۈنىنى قىزغىن تەبرىكلەيمىز! بىزگە بۇ قىممەتلىك مىراسلارنى قالدۇرۇپ كەتكەن ئەجدادلىرىمىزنى مىننەت بىلەن ياد ئېتىمىز ۋە يەنە بىر قېتىملىق جۇمھۇرىيىتىمىزنىڭ ئەڭ تېز ۋاقتتا دۇنياغا كېلىشىگە تىلەكداشمىز!

تەپسىلاتى...

تۈركىيەنىڭ كاستامونۇ ئۇنىۋېرسىتېتىدا «شەرقىي تۈركىستاننىڭ بۈگۈنكى ئەھۋالى» ناملىق يىغىن ئۆتكۈزۈلدى

ر ف ئا خەۋىرى
2017 – يىلى 12– نۇيابىر

11-ئاينىڭ 10-كۈنى تۈركىيەنىڭ كاستامونۇ ئۇنىۋېرسىتېتىدا «شەرقىي تۈركىستاننىڭ بۈگۈنكى ئەھۋالى» دېگەن تېمىدا يىغىن ئۆتكۈزۈلدى. مەزكۇر يىغىن شەرقىي تۈركىستاننىڭ ئىستىقلال مارشىنى ئوقۇش بىلەن باشلاندى.

يىغىندا غازى ئۇنىۋېرسىتېتىنىڭ پروفېسسورى ئەكرەم ئارىقئوغلى ئەپەندى ئۇيغۇرلارنىڭ ھازىرقى ئەھۋالى توغرىسىدا دوكلات بەردى.

پروفېسسور ئەكرەم ئارقئوغلى ئۆتكەن يىلى ئۇيغۇر دىيارىنى زىيارەت قىلىپ كەلگەن بولۇپ، ئۇ ئۇيغۇرلارنىڭ بۈگۈنكى ئەھۋالى توغرىسىدا سۆزلىگەن دوكلاتىدا ئۇيغۇر دىيارىدا كۆرگەن ناھەقچىلىكلەر ۋە سىياسىي بېسىملارنى ئۆزى تارتقان فوتو سۈرەتلەر ئارقىلىق جانلىق چۈشەندۈردى. 

تەپسىلاتى...

ئىلھام توختى گۇرۇپپىسى: «ۋېيمار كىشىلىك ھوقۇق مۇكاپاتى تورىنىڭ ھۇجۇمغا ئۇچرىشىدا خىتاينىڭ قولى بار»

ر ف ئا خەۋىرى
2017 – يىلى 9– نۇيابىر

«ۋېيمار كىشىلىك ھوقۇق مۇكاپاتى» تور بېكىتىنىڭ بىر مەسئۇلىنىڭ 6-ئۆكتەبىر، يەنى دۈشەنبە كۈنى رادىيومىزنىڭ خوڭكوڭ بۆلۈمى مۇخبىرىغا بىلدۈرۈشىچە، ۋېيمار شەھەرلىك ھۆكۈمەت تورىنىڭ «ۋېيمار كىشىلىك ھوقۇق» باش بېتى 3‏-نويابىر كۈنى تور بۇزارلارنىڭ قايتا-قايتا ھۇجۇمىغا ئۇچرىغان. بۇنىڭ بىلەن 2017‏-يىللىق «ۋېيمار كىشىلىك ھوقۇق مۇكاپاتى» غا ئېرىشكەن ئىلھام توختى قاتارلىق مۇكاپات ساھىبلىرىغا مۇناسىۋەتلىك ئۇچۇرلارنىڭ ھەممىسى غايىب بولغان.

تەپسىلاتى...